ICSID და საინვესტიციო არბიტრაჟი

ICSID (International Centre for Settlement of Investment Disputes) არის საერთაშორისო მექანიზმი, რომელიც სპეციალურად შექმნილია საინვესტიციო დავების განსახილველად ICSID კონვენციის ფარგლებში. ვაშინგტონის 1965 წლის კონვენციის საფუძველზე დაფუძნდა საინვესტიციო დავების გადაწყვეტის საერთაშორისო ცენტრი. აღნიშნული ცენტრი სპეციალიზირებულია საინვესტიციო დავებში და განიხილავს ხელშემკვრელი სახელმწიფოსა და სხვა ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს (ინვესტორებს) შორის წარმოშობილ საინვესტიციო დავებს.

ცენტრის იურისდიქცია ვრცელდება ინვესტიციებთან უშუალოდ დაკავშირებულ იმ სამართლებრივ დავებზე, რომელიც წარმოიშობა ხელშემკვრელ სახელმწიფოსა (ან ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ნებისმიერ დანაყოფსა ან დაწესებულებას შორის, რომელზეც ცენტრს მიუთითებს ხელშემკვრელი სახელმწიფო) და მეორე ხელშემკვრელ სახელმწიფოს შორის და რომლის ცენტრისათვის გადაცემის შესახებ მხარები წერილობით შეთანხმდნენ. თუ ორივე მხარემ გამოხატა თანხმობა, არც ერთ მათგანს არ შეუძლია შეცვალოს შეთანხმება ცალმხრივად. უცხოელ ინვესტორსა და სახელმწიფოს შორის დავების გადაწყვეტისთვის საერთაშორისო მექანიზმების არსებობა თანამედროვე საინვესტიციო სამართლის ერთ- ერთ უმნიშვნელოვანეს მიღწევად მიიჩნევა. კონვენციის ფარგლებში მორიგებისა და არბიტრაჟის პროცედურებით საინვესტიციო დავის განხილვის დროს გამოყენებისთვის ინვესტორმა, ამა თუ იმ ეტაპზე, უნდა გამოხატოს თანხმობა ICSID-ის ცენტრის იურისდიქციაზე (ანუ დაექვემდებაროს ცენტრის იურისდიქციას). თეორიულად შესაძლებელია ICSID-ის იურისდიქციაზე შეთანხმება დავის შემდეგაც, თუმცა, მხარეები, როგორც წესი, უპირატესობას ანიჭებენ წინასწარ შეთანხმებას (pre-dispute consent), ანუ იურისდიქციის საკითხის წინასწარ მოწესრიგებას ხელშეკრულებით ან შესაბამისი დებულებით. კონვენციის 25-ე მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს, რომ ცენტრის იურისდიქცია ვრცელდება ნებისმიერ სამართლებრივ დავაზე, რომელიც პირდაპირ წარმოიშობა ინვესტიციიდან გამომდინარე, და რომელიც არსებობს კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოსა და სხვა მონაწილე სახელმწიფოს მოქალაქეს შორის, იმ პირობით, რომ მხარეებმა წერილობით განაცხადეს თანხმობა, დავა ცენტრს გადაეცეს.

ვაშინგტონის 1965 წლის კონვენციის 47-ე მუხლის ICSID-ის საარბიტრაჟო წესების 39-ე მუხლით, გათვალისწინებულია ICSID-ის არბიტრაჟის უფლებამოსილება რეკომენდაცია მისცეს მხარეს ნებისმიერი უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ. ICSID-ის ტრიბუნალმა საქმეზე Tokios Tokeles v. Ukraine მიუთითა, რომ ICSID-ის ტრიბუნალის დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, უზრუნველყოფის ღონისძიების რეკომენდაცია არის სამართლებრივად სავალდებულო, მათ აქვთ ბრძანების ეფექტი და მხარეებს აქვთ სამართლებრივი ვალდებულება შეასრულონ ისინი.

ICSID კონვენციის მიხედვით, წევრ სახელმწიფოს ეკისრება ვალდებულება აღიაროს ICSID გადაწყვეტილება როგორც სავალდებულო და აღასრულოს მის მიერ დაკისრებული ფულადი ვალდებულებები ისე, თითქოს ეს იყოს მისი ეროვნული სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილება.